Nga dr.Skender Brataj
Gastroenteriti nga toksinat.
Toksinat në organizëm
Fillon shpejt (1–6 orë)
Dominon nauzea dhe të vjellat
Antibiotikët nuk ndihmojnë
Zakonisht kalon brenda 24–48 orëve
Terapia e helmimit nga toksinat
•Rehidrim oral ose intravenoz.
•Korrigjimi i elektroliteve.
•Antiemetikë sipas nevojës.
•Dietë e lehtë.
•Monitorim për dehidrim.
Antibiotikët nuk kanë efekt, sepse nuk neutralizojnë toksinën që është tashmë e pranishme.
Gastroenteriti nga bakteret.
Bakteret shumohen në organizëm
Fillon zakonisht pas 12–72 orësh
Më shpesh temperaturë dhe diarre
Antibiotikët mund të nevojiten në raste të zgjedhura
Mund të zgjasë disa ditë
Terapia e gastroenteritit bakterial.
•Rehidrim oral ose intravenoz.
•Korrigjimi i elektroliteve.
•Antipiretikë nëse ka temperaturë.
•Dietë e përshtatshme.
•Monitorim klinik.
Antibiotikët nuk jepen rutinë. Ato rekomandohen vetëm në situata të caktuara, si p.sh:
•gjendje sepsi ose infeksion invaziv;
•ethe të larta me shenja të rënda klinike;
•pacientë me imunosupresion;
•kolerë;
•dizenteri bakteriale (p.sh. disa raste me Shigella);
•disa raste të rënda të Campylobacter ose Salmonella sipas vlerësimit klinik.
•Analiza gjaku, (emokrom dhe elektrolite).
Nga ana tjetër, në disa infeksione nga Escherichia coli prodhuese e toksinës Shiga (STEC/EHEC) antibiotikët nuk rekomandohen, sepse mund të rrisin rrezikun e sindromës hemolitiko-uremike (HUS).
Kur kërkohet shtrim në spital?
Pavarësisht shkakut, shtrimi duhet të merret në konsideratë nëse ka:
•dehidrim të rëndë;
•hipotension ose shenja shoku;
•pamundësi për të mbajtur lëngje nga goja;
•çrregullime të vetëdijes;
•insuficiencë renale;
•gjak në feçe me gjendje të rënduar;
•pacientë shumë të vegjël, të moshuar ose me sëmundje kronike.
Dallimi kryesor terapeutik është ky:
•Helmimi nga toksinat → trajtim mbështetës (rehidrim, korrigjim elektrolitesh, kontroll simptomash); antibiotikët nuk kanë rol.
•Infeksioni bakterial → trajtim mbështetës për të gjithë, ndërsa antibiotikët përdoren vetëm kur ka indikacion të qartë klinik ose mikrobiologjik.
Ky është parimi që ndiqet edhe në udhëzimet ndërkombëtare për menaxhimin e gastroenteriteve akute.
Kush eshte dieta e lehte qe duhet te perdorim ne te dy rastet:
Në gastroenterit, “dietë e lehtë” nuk do të thotë agjërim. Përkundrazi, pasi të vjellat të jenë qetësuar, rekomandohet rifillimi gradual i ushqyerjes me ushqime që treten lehtë.
Ushqimet e rekomanduara
Oriz i zier
Patate të ziera
Bukë e thekur ose tost
Galeta (crackers)
Banane
Mollë e grirë ose pure molle
Karrota të ziera
Mish pule ose gjeldeti i zier/grill pa yndyrë
Peshk i zier
Supë me perime ose lëng mishi pa shumë yndyrë
Kos natyral (nëse tolerohet dhe nuk ka intolerancë të përkohshme ndaj laktozës)
Lëngjet
Më e rëndësishmja është rehidrimi.
Rekomandohen:
•ujë; tretësira orale rehidrimi (ORS); çaj i lehtë; supë.
Lëngjet duhen pirë me gllënjka të vogla dhe shpesh, sidomos nëse pacienti ka ende nauze.
Ushqimet që duhen shmangur
Ushqime të skuqura
Ushqime shumë të yndyrshme
Salca të rënda
Ushqime shumë pikante
Alkooli
Pijet me gaz
Lëngjet me shumë sheqer (p.sh. disa pije freskuese ose lëngje frutash të ëmbla), sepse mund të përkeqësojnë diarrenë.
Kafeja në fazën akute.
A duhet ndaluar qumështi?
Jo domosdoshmërisht.
Tek disa pacientë, pas një gastroenteriti akut mund të shfaqet intolerancë e përkohshme ndaj laktozës, ndaj nëse qumështi shton diarrenë ose fryrjen e barkut, është mirë të shmanget për disa ditë. Produktet e fermentuara, si kosi, shpesh tolerohen më mirë.
Kur rifillon ushqyerja normale?
Sapo:
•të ndalen të vjellat;
•të fillojë të ulet diarreja;
•pacienti të ketë oreks.
Kalimi bëhet gradual gjatë 24–48 orëve, pa nevojën e dietave shumë kufizuese për periudha të gjata.
Si mjek urgjence, unë do ta përmblidhja me këtë këshillë:
Rregulli i gastroenteritit nuk është “mos ha”, por “pi mjaftueshëm dhe ha pak, shpesh dhe lehtë”. Rehidrimi është trajtimi më i rëndësishëm, ndërsa dieta ndihmon zorrën të rikuperohet pa e mbingarkuar.
