Këtë javë ne biseduam me dr. Kerim Kenan Coskun nga “Klinika Medivia” në Tiranë në lidhje me adenomën e hipofizës.
Çfarë është gjendra e hipofizës dhe cili është roli i saj në jetën tonë?
Gjendra e hipofizës është e njohur si një gjendër hormon prodhuese që rregullon hormonet e trupit. Është e vendosur në bazën e trurit, pas syve, e lidhur me trurin me një kërc. Pavarësisht nga madhësia e saj e vogël, gjendra ndikon pothuajse në çdo pjesë të trupit tonë. Hormonet që prodhon të ndihmojnë për të rregulluar funksionet e rëndësishme, të tilla si rritja e presionit të gjakut dhe riprodhimi.
Adenomat e hipofizës janë relativisht të zakonshme. Të dhëna nga ekzaminime mikroskopike të hipofizës janë gjetur në një në pesë të rritur. Megjithatë, shumica e këtyre tumoreve nuk rriten ose shkaktojnë probleme. Shpesh, një pacient është duke kryer një rezonancë magnetike (MRI), skanim të trurit për një arsye tjetër, dhe mjeku zbulon një adenomë të hipofizës.
Jo të gjitha tumoret e hipofizës shkaktojnë simptoma. Tumoret e hipofizës që i bëjnë hormonet (funksionale) mund të shkaktojnë një shumëllojshmëri të shenjave dhe simptomave në varësi të hormoneve që ata prodhojnë. Shenjat dhe simptomat e tumoreve të hipofizës që nuk prodhojnë hormone (mosfunksionim) janë të lidhura me rritjen e tyre dhe presionin që ata ushtrojnë në strukturat e tjera.
Tumoret e mëdha të hipofizës – me përmasa rreth 1 centimetër ose më të mëdha – janë të njohur si makroadenoma. Tumoret më të vogla quhen mikroadenoma. Për shkak të madhësisë së makroadenomave, ato mund të ushtrojnë presion mbi gjendrën e hipofizës normale dhe strukturat e afërta.
Cilat janë shenjat dhe simptomat?
Shenjat dhe simptomat janë të lidhura ose me shtypjen që tumori ushtron ose me ndryshimin e nivelit të hormoneve. Shenjat dhe simptomat e presionit nga një tumor në gjendrën e hipofizës mund të përfshijnë: dhimbje koke, humbje shikimi, veçanërisht humbjen e shikimit periferik. Simptomat që lidhen me ndryshimet e nivelit të hormoneve, mund të jenë për shkak të mbiprodhimit apo mungesë në prodhim të hormoneve. Tumoret e hipofizës me prodhim të shtuar shkaktojnë një mbiprodhim të hormoneve. Llojet e ndryshme të tumoreve me prodhim të shtuar në gjendrën e hipofizës suaj shkaktojnë shenja të veçanta dhe simptomat dhe ndonjëherë një kombinim të tyre. Tumoret e mëdha mund të shkaktojnë mangësi në prodhim të hormonit. Shenjat dhe simptomat përfshijnë:
- Përzierje dhe të vjella
- Dobësi
- Ndjenjë të ftohti
- Cikli menstrual më pak i shpeshtë ose i ndërprerë.
- Çrregullim seksual
- Rritje e sasisë së urinës
- Humbje apo shtim në peshe
Tumoret që sekretojnë hormonin adrenokortikotropin (ACTH)
Tumoret ACTH prodhojnë hormonin adrenokortikotropin, i cili stimulon gjendra veshkore për të prodhuar hormonin kortizol. Sindroma “Cushing” çon në prodhim të shtuar të kortizolit nga gjendrat veshkore. Shenjat e mundshme dhe simptomat e sindromës “Cushing” përfshijnë:
- Akumulim i yndyrës rreth shpinës
- Krijim i rrudhave në fytyrë
- Hollim, dobësim i krahëve dhe këmbëve
- Rritje e tensionit të gjakut
- Sheqer i lartë i gjakut
- Puçrra në fytyrë
- Dobësi kockore
- Ankth, irritim
- Nervozizëm apo depresion
Tumoret me sekretim të hormonit të rritjes
Këto tumore mund të prodhojnë hormone të tepërta rritjeje (Akromegali), e cila mund të shkaktojë:
- Zgjatje të duarve dhe këmbëve
- Djersitje e tepërt
- Nivel i rritur i sheqerit në gjak
- Probleme të zemrës
- Dhimbje të kyceve
- Rritja e qimeve të trupit
- Fëmijët dhe adoleshentët mund të rriten shumë shpejt ose shumë të gjatë.
Tumoret me sekretim të hormonit Prolaktin
Prodhim i tepërt i hormonit prolaktin nga një tumor i hipofizës (prolaktinoma) mund të shkaktojë një rënie nga nivelet normale të hormoneve seksuale – estrogjenit në gratë dhe testosteronit në meshkuj. Rritja e nivelit të prolaktinës në gjak ka ndikim të ndryshëm tek femrat dhe tek meshkujt.
Në gratë, prolaktinoma mund të shkaktojë:
- Periudha menstruale të çrregullta
- Mungesa e periudhave të menstruacioneve
- Shkarkim i qumështit nga gjiri
Në burra, një tumor me prodhim prolaktine të shtuar mund të shkaktojë hipogonadizëm mashkullor. Shenjat dhe simptomat mund të përfshijnë:
- Çrregullim seksual
- Ulje e vëllimit të spermës
- Humbje e kontrollit seksual
- Rritja e gjirit
Tumoret me sekretim të hormonit Tiroido stimulus
Kur një tumor i hipofizës prodhon më tepër hormone tiroido-stimuluese, gjendra tiroide prodhon shumë hormonin tiroksin. Ky është një shkak i rrallë i hipertiroidizmit ose sëmundjeve tepër aktive të tiroides. Hipertiroidizmi mund të përshpejtojë metabolizmin e trupit tuaj, duke shkaktuar:
- Humbje në peshe
- Rrahje zemre të shpejta apo të parregullta
- Nervozizëm dhe acarim
- Lëvizjet të shpeshta të zorrëve
- Djersitje e tepërt
Tumoret e hipofizës zakonisht nuk rriten ose nuk përhapen gjerësisht. Megjithatë, ato mund të ndikojnë në shëndetin tuaj, ndoshta duke shkaktuar:
Humbje të shikimit. Një tumor i hipofizës mund të ushtrojë presion mbi nervat optike.
Mangësi të përhershme të hormoneve. Prania e një tumori në gjendrën e hipofizës ose heqja e tij mund të ndryshojnë përgjithmonë prodhimin tuaj të hormoneve, të cilat mund të kenë nevojë të zëvendësohen me medikamente hormonale.
Një ndërlikim i rrallë, por potencialisht i rëndë i një tumori të hipofizës është apopleksi i hipofizës, kur ndodh hemorragji e papritur në zonën e tumorit. Ajo ndihet si dhimbja e kokës më e rëndë që keni pasur ndonjëherë. Apopleksi i hipofizës kërkon trajtim urgjent, zakonisht me kortikosteroid dhe ndoshta kirurgji.
Si diagnostikohet?
Testet standarde diagnostike përfshijnë:
- Testimi hormonal
- Imazhe radiologjike
- Testimi i funksionit të hipofizës
- Testimi i funksionit të hipofizës është i nevojshëm për çdo pacient me një tumor të hipofizës. Kjo kryhet me një mostër të gjakut.
Testimi hormonal mund të zbulojë ose të konfirmojë një adenomë funksionale, si dhe të përcaktojë nëse ka prova të pamjaftueshmërisë së hipofizës. Disa tumore funksionale, veçanërisht prolaktinomas, në mënyrë efektive mund të trajtohet pa kirurgji dhe për këtë arsye është shumë e rëndësishme që testimi hormon gjithëpërfshirës të kryhet para shqyrtimit të heqjes kirurgjikale të tumorit.
Imazhet radiologjike për adenomën e hipofizën
Një rezonancë magnetike mund të zbulojë adenoma më të mëdha se katër milimetra. MRI është ekzaminimi i preferuar për zbulimin e adenomës së hipofizës.
Mënyrat e trajtimit
Trajtimi i një adenome të hipofizës varet nga disa faktorë, duke përfshirë:
- Prodhimi i hormoneve nga tumori (nëse është i pranishëm)
- Madhësia e tumorit
- Shkalla e shtrirjes së tumorit dhe përhapja në strukturat përreth
- Mosha e pacientit dhe shëndeti i përgjithshëm.
Menaxhimi mjekësor i adenomës së hipofizës
Nëse pacienti ka një tumor të hipofizës me prodhim të hormoneve, ajo ndonjëherë mund të trajtohet nga ana mjekësore. Ilaçet mund të ndihmojnë tumore të caktuara të hipofizës:
Prolactinomas janë trajtuar shpesh vetëm me ilaçe dhe ndoshta nuk kanë nevojë për kirurgji.
Ilaçet luajnë një rol të rëndësishëm në menaxhimin e sëmundjes “Cushing” dhe Akromegalisë.
Është gjithashtu e rëndësishme të adresohen dështimi i hipofizës (hypopituitarism), veçanërisht para operacionit. Pamjaftueshmëria e kortizolit ose nivelet e hormonit të tiroides mund të jenë kërcënuese për jetën nëse nuk trajtohen para operacionit.
Kirurgjia për adenomën e hipofizës
Nëse adenoma e hipofizës kërkon kirurgji, zakonisht procedura më e mirë është me anë të ndërhyrjes nga hunda. Kjo procedurë heq tumorin duke minimizuar komplikimet, kohën e kaluar në spital dhe shqetësimet. Kjo teknikë e avancuar kërkon trajnime të specializuara dhe pajisje.
Radioterapia për adenomën e hipofizës
Disa tumore nuk mund të hiqen me kirurgji dhe nuk mund të përgjigjen ndaj medikamenteve. Radioterapia mund të jetë efektive në kontrollin e rritjes së këtyre tumoreve.
Kontakt: +35542323334; +355693252303,
Email: info@medivia.al, Web: www.medivia.al;
Rruga Donika Kastrioti, Vila Nr.1, mbrapa kullave binjake, Tiranë, Albania.
