Për të shpëtuar jetën e grave, kanceri i gjirit duhet të zbulohet sa më herët. Kontrolli i rregullt i gjirit është një nga mënyrat më efektive për ta arritur këtë, pasi mund të përgjysmojë rrezikun e vdekjes nga kanceri i gjirit tek gratë.
Një studim i ri australian, i publikuar në revistën shkencore The Lancet Digital Health, sugjeron se inteligjenca artificiale (IA) mund të ndihmojë në përmirësimin e mënyrës se si kryhen kontrollet për kancerin e gjirit.
Si bëhet aktualisht kontrolli për kancerin e gjirit?
Që nga viti 1992, në Australi ofrohen mamografi falas çdo dy vjet për gratë e moshës 50–74 vjeç. Mamografia është një radiografi e gjirit që përdoret për të zbuluar shenja të hershme të kancerit.
Megjithatë, vetëm pak më shumë se gjysma e grave që kanë të drejtë marrin pjesë në këtë program kontrolli.
Edhe pse shumë raste zbulohen gjatë kontrolleve, rreth 25% e grave diagnostikohen me kancer midis dy ekzaminimeve. Këto quhen “kancere me intervale” dhe shpesh janë më agresive, duke pasur rrezik më të lartë për pasoja fatale. Në disa raste, një metodë më e ndjeshme kontrolli mund t’i kishte zbuluar ato më herët.
Roli i inteligjencës artificiale
Programi australian BreastScreen u krijua pas disa studimeve të mëdha klinike të zhvilluara midis viteve 1960 dhe 1980. Megjithatë, teknologjia e përdorur për kontrollin e gjirit nuk ka ndryshuar shumë që atëherë.
Sot, studiuesit po eksplorojnë një qasje të re të quajtur kontroll i personalizuar sipas rrezikut. Kjo do të thotë që mënyra dhe shpeshtësia e kontrolleve përshtatet sipas rrezikut individual të çdo gruaje për të zhvilluar kancer të gjirit.
Aktualisht, rreziku zakonisht vlerësohet përmes pyetësorëve që identifikojnë faktorët e mundshëm të rrezikut.
Faktorët që rrisin rrezikun
Një faktor i rëndësishëm është dendësia e gjirit, që lidhet me sasinë e indit gjëndror në gji. Sa më i lartë të jetë ky densitet, aq më i madh është rreziku për kancer dhe aq më e vështirë bëhet zbulimi i tij në mamografi.
Gjithashtu përdoret edhe testimi gjenetik, i cili mund të identifikojë mutacione në gjene si BRCA1 dhe BRCA2. Gratë që kanë këto mutacione kanë një rrezik më të lartë për zhvillimin e kancerit të gjirit dhe të vezoreve gjatë jetës.
Si u përdor inteligjenca artificiale në studim?
Studimi i ri u fokusua në një mjet të inteligjencës artificiale të quajtur BRAIx, i cili është trajnuar me të dhënat e programit BreastScreen Australia për të ndihmuar radiologët në analizimin e mamografive. Qëllimi i studimit ishte të vlerësonte sa mirë mund të parashikojë BRAIx rrezikun që një grua të zhvillojë kancer të gjirit në katër vitet e ardhshme, edhe kur mamografia rezulton normale.
Çfarë treguan rezultatet?
Studimi përfshiu:
95,823 gra australiane, nga të cilat 1.1% zhvilluan kancer të gjirit brenda katër viteve pas një mamografie normale.
4,430 gra suedeze, ku 6.9% zhvilluan kancer brenda dy viteve nga një mamografi normale.
Rezultatet treguan se BRAIx ishte shumë efektiv në identifikimin e grave që kishin më shumë gjasa të zhvillonin kancer një ose dy vjet pas një ekzaminimi normal.
Në disa raste, sistemi arriti të identifikojë edhe kancere që u zbuluan tre ose katër vite më vonë, edhe pse me saktësi pak më të ulët.
Kjo sugjeron se inteligjenca artificiale mund të ndihmojë në identifikimin e grave që kanë nevojë për teste shtesë, si:
MRI (rezonancë magnetike), e cila përdor fushë magnetike për të krijuar imazhe të detajuara të indeve.
Mamografi me kontrast, ku përdoret një lëndë kontrasti për ta bërë më të dukshëm tumorin.
Një studim suedez i vitit 2024 arriti në përfundime të ngjashme. Në atë studim, 7% e grave u referuan për MRI shtesë, dhe 6.5% prej tyre kishin kancere që nuk ishin zbuluar nga mamografia.
Kufizimet e studimit
Si çdo studim shkencor, edhe ky ka disa kufizime.
Së pari, është e vështirë të krahasohet BRAIx me testimin gjenetik, sepse ato matin gjëra të ndryshme. BRAIx parashikon rrezikun për katër vitet e ardhshme, ndërsa testimi gjenetik vlerëson rrezikun gjatë gjithë jetës.
Së dyti, studimi mund të mos ketë përdorur të dhënat më të sakta për dendësinë e gjirit, pasi ato u matën me një metodë të ndryshme nga ajo që përdoret zakonisht në programin BreastScreen. Për këtë arsye, këto rezultate duhen interpretuar me kujdes.
Çfarë pritet në të ardhmen?
Ky studim shton gjithnjë e më shumë prova se inteligjenca artificiale mund të përmirësojë programet e kontrollit për kancerin e gjirit dhe të ndihmojë në zbulimin më të hershëm të tij.
Aktualisht, sistemi BRAIx po testohet në programin BreastScreen Victoria për të ndihmuar në analizimin e mamografive. Edhe vende të tjera po eksperimentojnë me teknologji të ngjashme.
Ekspertët sugjerojnë se mund të jetë koha që Australia të kryejë një vlerësim kombëtar dhe të pavarur të këtyre teknologjive të reja. Nëse integrohen në një sistem kontrolli të personalizuar sipas rrezikut, ato mund të ndihmojnë në shpëtimin e shumë jetëve.
