Inteligjenca artificiale po ndryshon mënyrën se si zbulohet dhe trajtohet kanceri, por ekspertët paralajmërojnë se premtimet për një kurë universale brenda pak vitesh janë shumë më komplekse nga sa duken.
“AI do ta shërojë kancerin brenda 5 deri në 10 vitesh”. Kjo është një nga deklaratat optimiste që janë dëgjuar nga drejtues të industrisë së inteligjencës artificiale. Por për mjekët dhe studiuesit që punojnë çdo ditë me pacientët, realiteti është më i ndërlikuar.
Kanceri nuk është një sëmundje e vetme. Termi përfshin dhjetëra forma dhe qindra nëntipe tumoresh, të cilat ndryshojnë sipas organit, qelizave të prekura dhe ndryshimeve gjenetike që i shkaktojnë.
Pikërisht kjo e bën jashtëzakonisht të vështirë idenë e një kure të vetme për të gjitha llojet e kancerit.
AI po ndihmon në zbulimin e hershëm
Një nga fushat ku inteligjenca artificiale po tregon potencial të madh është diagnostikimi përmes imazherisë mjekësore.
Modelet e mësimit makinerik mund të analizojnë sasi të mëdha të dhënash, përfshirë skanime CT, rreze X dhe mostra indesh, duke kërkuar ndryshime shumë të vogla që mund të mos jenë të dukshme për syrin e njeriut.
Radiologu Ajit Goenka, nga Mayo Clinic në SHBA, ka studiuar prej vitesh përdorimin e këtyre teknologjive për zbulimin e hershëm të kancerit të pankreasit.
Sipas tij, disa pacientë që më vonë u diagnostikuan me kancer pankreatik kishin kryer skanime muaj ose edhe vite më parë, të cilat në atë kohë ishin interpretuar si normale.
Pyetja ishte nëse skanimet përmbanin shenja shumë të hershme të sëmundjes që nuk mund të dalloheshin nga një radiolog.
Studimet e grupit të Goenkas treguan se modelet e mësimit makinerik mund të identifikonin sinjale të lidhura me tumoret e pankreasit, edhe në raste kur organi dukej normal në vlerësimin fillestar.
Nëse këto metoda provohen të sigurta dhe të besueshme në përdorim të gjerë, ato mund të ndihmojnë që disa raste të diagnostikohen më herët — një faktor veçanërisht i rëndësishëm për kanceret që shpesh zbulohen në faza të avancuara.
Nga diagnoza te trajtimi i personalizuar
AI mund të përdoret gjithashtu për të lidhur së bashku informacione të ndryshme rreth një pacienti: imazherinë, analizat laboratorike, të dhënat gjenetike dhe historikun mjekësor.
Qëllimi është që mjekët të mund të marrin vendime më të personalizuara për trajtimin.
Në rastin e tumoreve të trurit, studiuesit po eksperimentojnë edhe me sisteme që mund të analizojnë të dhënat e një tumori gjatë procesit të trajtimit dhe të ndihmojnë ekipet mjekësore të përcaktojnë më shpejt karakteristikat e sëmundjes.
Neuropatologu Felix Sahm thekson se përdorimi i AI mund të ndihmojë në reduktimin e kohës së pasigurisë për pacientët, duke lidhur më shpejt rezultatet e imazherisë, biopsisë dhe analizave gjenetike me alternativat e mundshme të trajtimit.
Megjithatë, shumë prej këtyre teknologjive janë ende në fazën e kërkimit ose të provave klinike dhe nuk janë pjesë rutinë e kujdesit shëndetësor.
A mund të zbulojë AI ilaçin që mungon?
Një tjetër premtim i madh lidhet me zhvillimin e barnave.
AI mund të analizojë në kohë shumë më të shkurtër sasi të mëdha të dhënash biologjike dhe të propozojë molekula, objektiva të mundshëm të barnave ose kombinime trajtimesh.
Por ekziston një kufizim themelor: një hipotezë e krijuar nga AI nuk është ende një ilaç që shëron njerëzit.
Pas një zbulimi të tillë duhen eksperimente laboratorike, prova te kafshët kur kërkohen, prova klinike te njerëzit, vlerësim i sigurisë dhe efektivitetit, miratim rregullator dhe më pas zbatim në sistemin shëndetësor.
Pra, edhe nëse AI arrin të propozojë një trajtim potencialisht revolucionar, njerëzit duhet ende ta testojnë atë në botën reale.
“AI mund të krijojë miliona hipoteza, por njerëzit duhet të zbulojnë cilat janë të vërteta”
Kjo është një nga pikat kryesore të ngritura nga ekspertët.
Mjekja dhe shkencëtarja Emilia Javorsky argumenton se pengesa kryesore në luftën kundër kancerit nuk është thjesht mungesa e fuqisë kompjuterike. Shkenca përballet me kompleksitetin e biologjisë, mungesën e të dhënave të përsosura, rregulloret dhe mënyrën se si financohet e organizohet kërkimi.
Edhe një sistem shumë i avancuar i inteligjencës artificiale nuk mund të anashkalojë faktin se biologjia njerëzore është jashtëzakonisht komplekse.
Siç shprehet onkologia Sherene Loi, AI mund të prodhojë një numër të madh hipotezash, por do të duhen ende njerëzit për të përcaktuar se cilat prej tyre janë të sakta.
A jemi pranë fundit të “mbretit të terrorit”?
Shkenca ka bërë përparime të jashtëzakonshme kundër kancerit gjatë dekadave të fundit. Kimioterapia, radioterapia, antitrupat monoklonalë, imunoterapia dhe trajtime të tjera kanë ndryshuar ndjeshëm mënyrën se si trajtohen shumë lloje të sëmundjes.
AI mund ta përshpejtojë këtë progres.
Por ideja se një sistem inteligjent do të gjejë brenda pak vitesh një zgjidhje për të gjitha format e kancerit mbetet shumë më e ndërlikuar.
E ardhmja mund të mos jetë një moment i vetëm kur “AI gjen kurën e kancerit”. Mund të jetë një proces gradual: diagnostikim më i hershëm, analiza më të sakta, trajtime më të personalizuara, zhvillim më i shpejtë i barnave dhe kujdes më i aksesueshëm për pacientët.
AI mund të jetë një nga mjetet më të fuqishme të mjekësisë moderne. Por përballja me kancerin do të kërkojë ende shkencëtarë, mjekë, eksperimente, prova klinike dhe një kuptim gjithnjë e më të thellë të biologjisë njerëzore.
