Erëzat shërbejnë për shumë qëllime. Dhe ndërsa zakonisht mendoni së pari për përdorimin e tyre në gatim, ato në fakt kanë një rol shumë më të gjerë.
Kuzhina tradicionale britanike, për shembull, nuk njihet për përdorimin e tepruar të erëzave ose përzierjeve. Në të kundërt, shumë kuzhina orientale mbështeten shumë te erëzat, dhe në disa raste, ato janë shtylla e tyre kryesore. Megjithatë, Evropa e ka njohur prej kohësh vlerën e disa erëzave, jo vetëm sepse ato transformojnë shijen e një pjate, por edhe për vetitë e tyre medicinale.
Përfitimet specifike ndryshojnë në varësi të secilës erëz, dhe megjithëse kërkimet vazhdojnë, shkenca moderne tani po fillon të konfirmojë atë që mjekësia tradicionale e ka ditur prej shekujsh.
Një erëz e veçantë: shafrani
Xhenxhefili, me vetitë e tij tonike dhe antiseptike, dhe shafrani i Indisë, i njohur për përfitimet e tij tretëse, janë dy nga erëzat më të përdorura me efekte pozitive në shëndet. Por ekziston një tjetër erëz, më e rrallë dhe më e vlefshme: shafrani.
Shafrani është një erëz popullore në kuzhinën indiane dhe persiane, por çmimi i tij i lartë e bën të rrallë. Stamenet e vogla dhe të thata të bimës Crocus sativus kërkojnë korrje manuale me saktësi dhe ekspertizë, gjë që e rrit ndjeshëm koston e saj.
Shafrani dhe “beteja” me kolesterolin
Shafrani është aq i fuqishëm saqë duhet të përdorni vetëm sasi shumë të vogla të tij. Shkencëtarët tani janë të interesuar në vetitë e tij të mundshme në rregullimin e metabolizmit të yndyrës dhe veçanërisht në menaxhimin e kolesterolit të keq.
Një studim i vitit 2022 i botuar në The Malaysian Journal of Science hetoi vetitë lipolitike të ekstraktit të shafranit në modelet shtazore. Gjetjet sugjerojnë se ai mund të ndihmojë në uljen e yndyrnave të këqija, të cilat shoqërohen me kolesterol të lartë – me rezultate të ngjashme me disa produkte farmaceutike.
Përfitimet e krocinës
Një nga përbërësit aktivë të shafranit, krocina, është treguar se ul lipidet në gjak, gjë që mund të ndihmojë në parandalimin e përkeqësimit të kolesterolit dhe në uljen e rrezikut të sëmundjeve kardiovaskulare. Megjithatë, nuk rekomandohet të konsumohet në sasi të tepërta, si për arsye shëndetësore, ashtu edhe për shkak të kostos së lartë.
Një studim tjetër i vitit 2020, i botuar në Applied Science Functional Foods and Human Health, zbuloi se konsumi i përditshëm i çajit të shafranit, i përgatitur me doza të vogla shafrani me cilësi të lartë të holluar në ujë, mund të zvogëlojë kolesterolin e keq brenda tre muajve. Ndërsa rezultatet janë premtuese, nevojiten më shumë kërkime. Dhe sigurisht, për të parë përfitime të vërteta afatgjata, është e rëndësishme që zgjedhje të tilla të shoqërohen me ndryshime të përgjithshme në dietë.
