Raporti i Komisionit Evropian për Shqipërinë 2025 evidenton një barrë të lartë financiare për pacientët, financim të kufizuar publik për shëndetësinë dhe vonesa në përafrimin e legjislacionit për barnat dhe pajisjet mjekësore me standardet e Bashkimit Evropian.
Qytetarët në Shqipëri përballojnë drejtpërdrejt nga xhepi 59.7% të kostove totale të kujdesit shëndetësor, duke e renditur vendin me nivelin më të lartë të pagesave të këtij lloji në Evropë. Shifra është një prej problematikave kryesore të evidentuara në raportin e Komisionit Evropian për Shqipërinë 2025, i cili ngre shqetësime për financimin e sistemit shëndetësor dhe për përafrimin e tij me standardet e Bashkimit Evropian.
Sipas raportit, në vitin 2024 shpenzimet publike për shëndetësinë përbënin rreth 2.8% të Prodhimit të Brendshëm Bruto, ndërsa pesha e shëndetësisë në shpenzimet e përgjithshme të qeverisë vijonte të ishte nën 10%. Në këtë kontekst, niveli i lartë i pagesave nga xhepi tregon se një pjesë e konsiderueshme e kostove për marrjen e kujdesit shëndetësor mbetet përgjegjësi e drejtpërdrejtë e familjeve.
Pagesat nga xhepi përfshijnë shpenzimet që pacientët bëjnë për barna, vizita mjekësore, analiza, ekzaminime, trajtime dhe shërbime të tjera që nuk mbulohen plotësisht nga financimi publik apo skemat e rimbursimit. Për familjet, kjo mund të përkthehet në vështirësi për të përballuar trajtimet e nevojshme, veçanërisht kur bëhet fjalë për sëmundje kronike ose trajtime afatgjata.
Barnat dhe pajisjet mjekësore, ende sfida për përafrimin me standardet e BE-së
Një tjetër çështje e trajtuar në raport lidhet me kuadrin ligjor për barnat dhe pajisjet mjekësore. Komisioni Evropian vëren se gjatë periudhës së raportimit nuk është shënuar përparim në përafrimin e legjislacionit shqiptar me atë të BE-së për produktet medicinale për përdorim njerëzor dhe veterinar, si dhe për pajisjet mjekësore. Këto fusha vijojnë të jenë vetëm pjesërisht të përafruara me legjislacionin evropian.
Po ashtu, mungesë përparimi evidentohet edhe në fushën e vlerësimit të teknologjive shëndetësore dhe të të drejtave të pacientëve në kujdesin shëndetësor ndërkufitar. Këto procese kanë rëndësi për garantimin e sigurisë, cilësisë dhe efektivitetit të barnave, pajisjeve dhe trajtimeve që përdoren në sistemin shëndetësor.
Për pacientët, çështja e barnave lidhet drejtpërdrejt edhe me mundësinë për të përfituar trajtimin e nevojshëm pa përballuar kosto të papërballueshme. Kur mbulimi publik nuk është i mjaftueshëm, shpenzimet për medikamentet mund të rëndojnë më tej buxhetin familjar. Në këtë drejtim, politikat e rimbursimit, mbulimi i kostove të trajtimit dhe garantimi i aksesit në barna mbeten elemente të rëndësishme për uljen e pagesave nga xhepi.
Rezistenca ndaj antibiotikëve dhe kontrolli i duhanit
Raporti ngre gjithashtu shqetësime për mungesën e përparimit në luftën kundër rezistencës antimikrobike, një problem që lidhet me përdorimin jo të përshtatshëm të antibiotikëve dhe që përbën rrezik për shëndetin publik.
Sa i përket kontrollit të duhanit, Komisioni Evropian vëren se ndalimi i pirjes së duhanit në ambientet e brendshme publike zbatohet në mënyrë të pamjaftueshme dhe jo të njëtrajtshme. Shqipëria duhet gjithashtu të vijojë përafrimin me legjislacionin e BE-së në këtë fushë dhe të aderojë në Protokollin e Organizatës Botërore të Shëndetësisë për eliminimin e tregtisë së paligjshme të produkteve të duhanit.
Sëmundjet infektive dhe përgatitja për emergjencat shëndetësore
Në fushën e sëmundjeve të transmetueshme dhe kërcënimeve serioze ndërkufitare për shëndetin, raporti evidenton mungesë zhvillimesh. Shqipëria ende nuk ka miratuar planin e ri të parashikuar për përgatitjen ndaj epidemive dhe pandemive dhe duhet të hartojë një Plan Veprimi për Sigurinë Shëndetësore.
Komisioni thekson gjithashtu nevojën për të luftuar dezinformimin mbi vaksinat dhe për të forcuar kapacitetet e vendit në parandalimin dhe përballimin e emergjencave shëndetësore.
Kanceri, shëndeti mendor dhe sëmundjet kronike
Në raport evidentohen edhe zhvillime dhe mangësi në fusha të tjera të shëndetit publik. Shqipëria ka një plan kombëtar për kontrollin e kancerit dhe po zbaton tri programe depistimi për kancerin kolorektal, të gjirit dhe të qafës së mitrës. Megjithatë, vendi ende nuk ka krijuar një regjistër kombëtar të kancerit.
Në shëndetin mendor është në fuqi Plani i Veprimit 2023–2026, por Komisioni vlerëson se duhet të zgjerohet gama e shërbimeve komunitare për personat që kanë nevojë për mbështetje të shëndetit mendor.
Ndërkohë, kequshqyerja vijon të konsiderohet një problem kritik. Raporti veçon gjithashtu obezitetin te fëmijët dhe aneminë te gratë shtatzëna si çështje shqetësuese që kërkojnë vëmendje.
Popullsia po plaket, rritet nevoja për shërbime shëndetësore
Një tjetër sfidë për sistemin shëndetësor shqiptar është ndryshimi demografik. Sipas Komisionit Evropian, popullsia po plaket si pasojë e rënies së lindshmërisë, rritjes së jetëgjatësisë dhe emigracionit.
Ky ndryshim pritet të ndikojë edhe në kërkesën për shërbime shëndetësore, veçanërisht për trajtimin e sëmundjeve kronike, kujdesin afatgjatë dhe shërbimet për të moshuarit.
Raporti evidenton se Shqipëria ka ngritur një sistem elektronik për mbledhjen dhe raportimin e informacionit shëndetësor dhe të kartelave mjekësore, një zhvillim që mund të ndihmojë në përmirësimin e administrimit të të dhënave dhe të shërbimeve.
Megjithatë, niveli i lartë i pagesave nga xhepi, financimi i kufizuar publik dhe vonesat në përafrimin e legjislacionit për barnat e pajisjet mjekësore tregojnë se mbeten sfida të rëndësishme për sistemin shëndetësor. Ulja e barrës financiare për pacientët dhe garantimi i aksesit në shërbime e trajtime cilësore mbeten ndër çështjet kryesore që kërkojnë vëmendje.
